Afganistan'da Taliban'ın iktidarı ele geçirmesinin üzerinden 4 yıl geçti. ABD askerlerinin Afganistan'dan çekilmesi sırasında kameralara yansıyan görüntüler hafızalarda yerini koruyor. Kadınlar ve kız çocuklarının sosyal hayattan uzaklaştırılmasıyla ilgili uygulamalar ise devam ediyor.
KABIL HAVALİMANI'NDAKİ DRAMATİK KAÇIŞLAR
Ağustos 2021'de Taliban'ın kontrolü ele geçirmesi Afganistanlıları büyük bir çaresizliğe itti. Pistte ilerleyen uçağı yakalamaya çalışan, uçağın kanadına ve tekerleklerine tutunan, hatta havalanan uçağın tekerleğinden düşen Afganların görüntüleri tarihe geçti. Bu görüntüler, ABD askerlerinin Afganistan'dan çekilişinin sembolü haline geldi. İktidarı ele geçiren Taliban yönetiminden korkan Afganlar, ABD askerlerini taşıyan kargo uçaklarıyla ülkeden kaçmaya çalışıyor, bebeklerini tellerin üzerinden askerlere teslim edenler bile vardı. C-17 askeri kargo uçağı, çevresinde koşan Afganları dikkate almadan havalandı. Uçağın tekerleğinden düşenlerin görüntüleri tüm insanlık için utanç kaynağı oldu. Kaç kişinin bu şekilde öldüğü konusunda resmi bir açıklama yapılmadı. Amerikan ordusu, 2022'de uçağın mürretabatını akladı. Sevdiklerini kaybeden Afganların acısı ise sürüyor. 26 Ağustos 2021'de Kabil havalimanına girişinde intihar bombacısı kendini infilak ettirdi. Saldırıda 13 Amerikan askeri de dahil olmak üzere 85 kişi öldü. Saldırının sorumluluğunu DAEŞ üstlendi. Amerikan ordusunun Afganistan'dan çekilmesi 30 Ağustos 2021'de tamamlandı. NATO ülkeleri, 120 binden fazla Afganı ülkelerinden tahliye etti; bunlardan 2 bini doğrudan Taliban'a karşı NATO ülkeleriyle birlikte çalışıyordu.
TALİBAN YÖNETİMİ ALTINDAKİ HAYAT
İlerleyen aylarda binlerce Afgan ülkesini terk etti. Taliban 6 Eylül 2021'de Pencşir'i ele geçirerek tüm ülkede kontrolü sağladığını ilan etti. Taliban iktidarının ilk izleri üniversitelerde görüldü: kız öğrencilerle erkek öğrenciler ayrıldı. Kasım 2021'de Taliban, ele geçirdiği ABD zırhlı araçları ve Rus helikopterleriyle Başkent Kabil'de gövde gösterisi yaptı. Taliban'ın uluslararası arenaya ilk çıkışı 19 Aralık 2021'de İslam İşbirliği Örgütü'nün toplantısıyla oldu. Toplantıda Afganistan için insani yardım fonu oluşturulması kararlaştırıldı. Taliban'ın iktidarı ele geçirmesiyle yabancı yardımlar durdu, Afganistan ekonomisi çöktü, gıda fiyatları arttı ve açlık yaygınlaştı. Mayıs 2022'de Taliban, kadınların kamuya açık alanlarda yüzlerini kapatmalarını emretti. Aralık 2022'de kız öğrencilerin üniversiteye girişi yasaklandı. Kadın haklarını kısıtlayan adımlar atılmaya devam edildi: kız öğrencilerin ortaokul ve liseye gitmeleri, kadınların park, eğlence merkezi ve spor salonlarına girişleri, erkek akrabaları olmadan seyahat etmeleri yasaklandı. Kadınların toplum içinde yüksek sesle konuşmaları ve ebe ve hemşirelik eğitimi almaları da yasaklandı. Taliban, Afganistan dışından burs alan kız öğrencilerin ülkeden çıkışını engellemeye başladı. Uluslararası Ceza Mahkemesi, 8 Temmuz 2025'te kadın ve kız çocuklarını hedef alan baskılar nedeniyle Taliban’ın en üst düzey lideri ile Afganistan Yüksek Mahkemesi Başkanı hakkında tutuklama kararı çıkardı. 4 Temmuz 2025'te Rusya, Afganistan'daki Taliban hükümetini resmen tanıyan ilk ülke oldu.
TALİBAN'IN YÜKSELİŞİ VE 11 EYLÜL SALDIRILARI
Taliban, 1990'lı yıllarda Sovyetler Birliği'nin Afganistan'dan çekilmesiyle ortaya çıktı. 1996'da başkent Kabil'i ele geçirdi ve ülkenin üçte ikisinde kontrolü sağladı. Sıkı dini kurallar uygulanmaya başlandı. 11 Eylül saldırıları Afganistan tarihi için belirleyici oldu. Saldırıların baş mimarı olmakla suçlanan Usame Bin Ladin'in Afganistan'da saklandığı söyleniyordu. ABD ordusu Usame Bin Ladin'i ele geçirmek için Afganistan'a savaş açtı. Aralık ayında Taliban yönetimi devrildi, ancak Taliban ülkede etkisini sürdürdü. Artan saldırılar nedeniyle dönemin ABD Başkanı Barack Obama, 2009'da Afganistan'da ABD askerlerinin sayısını artırma kararı aldı. ABD ordusunun Afganistan'dan çekilmesi için ilk görüşmeler 2018'de başladı. Şubat 2020'de 4 ay içinde ABD askerlerinin Afganistan'dan çekilmesi karşılığında Taliban, ABD güçlerine saldırıları durdurmayı ve DAEŞ'in Afganistan'daki faaliyetlerini engellemeyi kabul etti. Merkezi yönetim ile Taliban arasındaki görüşmelerde somut ilerleme sağlanamadı. 2021 Mayıs'ında Taliban birçok bölgenin kontrolünü ele geçirdi. ABD'nin eğittiği ve donattığı Afgan ordusu Taliban'a karşı koyamıyordu. Ağustos ortasında ABD destekli merkezi yönetim çöktü ve Taliban ülkede iktidarı ele geçirdi. Taliban'ın ikinci yönetim döneminde daha uzlaşmacı ve kadın haklarına daha saygılı olması umuluyordu, ancak bu beklentiler boşa çıktı.