Avrupa genelindeki çeşitli kütüphanelerden 2022 ve 2023 yılları arasında Puşkin ve Gogol gibi yazarların ilk baskılarının da dahil olduğu yaklaşık 170 nadir eserin çalınması, çok uluslu bir soruşturmayı başlattı. Bu soygunların, Rusya'nın kültürel mirasını 'geri alma' amacı taşıyan bir operasyon olabileceği ihtimali üzerinde duruluyor.
KÜLTÜREL SOYGUN OPERASYONU
Polonya, Fransa, Almanya, İsviçre, Finlandiya ve Baltık ülkelerindeki koleksiyonları hedef alan bu olaylar, son yılların en kapsamlı kültürel soygun operasyonlarından biri olarak değerlendiriliyor. Faillerin, Rusya'nın kültürel mirasını 'geri alma' iddiasıyla hareket eden devlet destekli bir şebekenin parçası olup olmadığı tartışmaları gündeme geldi. Varşova Üniversitesi Kütüphanesi'nde 16 Ekim 2023'te yaşanan bir olay, soruşturmanın fitilini ateşledi. 'Sylvena Hildegard' ve 'Marko Oravec' gibi sahte isimler kullanan iki kişi, sipariş ettikleri eserleri inceledikten sonra ortadan kayboldu ve masadaki sekiz kitaptan beşinin, Puşkin'in Haydut Kardeşler eserinin de aralarında bulunduğu, çalındığı tespit edildi. Detaylı incelemelerde, aynı koleksiyondan daha önce 74 eserin daha çalındığı ve yerlerine 'yüksek kaliteli kopyalar' bırakıldığı anlaşıldı.
GÜRCÜ ŞÜPHELİLER VE RUS ALICILAR
Varşova'daki vaka, Letonya, Estonya, Litvanya, Finlandiya, Çekya, Fransa, İsviçre ve Almanya'daki benzer soygun serisinin bir parçasıydı. Şüpheliler, sahte kimliklerle kütüphanelere girip nadir Rus eserlerini talep ediyor, ardından orijinal kitapları gizleyerek yerlerine taklitlerini bırakıyordu. Aralık 2022'de Letonya polisi, Riga Ulusal Kütüphanesinden çalınan eserlerde DNA'sı tespit edilen 46 yaşındaki Gürcü antikacı Beka Tsirekidze'yi yakaladı. Tsirekidze, kimden talimat aldığını açıklamadı. Avrupa Adli İşbirliği Birimi (Eurojust) tarafından kurulan ortak soruşturma ekibi, soygunların Rusya'nın Ukrayna işgalinden sonra başlamasıyla Kremlin'in 'Rus kültürel mirasını geri getirme' girişimi olabileceği yönündeki şüpheleri artırdı. Soruşturma, Gürcü şüpheli Mihail Zamtaradze'nin Brüksel'de yakalanması ve Gürcistan'da beş kişinin daha gözaltına alınmasıyla hız kazandı. Zamtaradze sorgusunda, kendisini 'Maksim' adlı bir Rus nadir kitap tüccarının görevlendirdiğini ve ödemeleri kripto para ile aldığını söyledi. Soruşturmacılar, bu ismin Moskova'daki Staraya Kniga (Eski Kitap) adlı sahafın yöneticisi Maksim Tsipris olabileceğini düşünüyor. Dikkatler ayrıca, Varşova Üniversitesi Kütüphanesinin damgasını taşıyan bazı Puşkin baskılarını satışa sunduğu iddia edilen Litfund adlı Rus müzayede evine çevrildi. Değeri 3 milyon doları aşan yaklaşık 170 eserden hiçbiri bugüne kadar bulunamadı.
