Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki 35 yıllık savaş, 8 Ağustos’ta Beyaz Saray’da imzalanan tarihi bir barış anlaşmasıyla resmen sona erdi. ABD Başkanı Donald Trump, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan’ın katıldığı imza töreniyle yıllardır süregelen askeri çatışmalar sona erdirildi ve diplomatik ilişkilerin yeniden tesis edilmesi karara bağlandı.
TARİHİ BARIŞ ZİRVESİ
Trump, anlaşmayı 'tarihi barış zirvesi' olarak nitelendirdi ve taraflardan birinin yükümlülüklerini ihlal etmesi durumunda doğrudan müdahale edeceklerini açıkladı. Anlaşmanın en kritik maddesi ise Azerbaycan’ın batı bölgelerini Nahçıvan üzerinden Türkiye’ye bağlayacak ve Ermenistan’ın güneyindeki Syunik bölgesinden geçecek 43.5 kilometrelik Zengezur Koridoru’nun geliştirilmesi ve işletilmesi hakkının ABD’ye verilmesi oldu. 'Uluslararası Barış ve Refah için Trump Yolu' adıyla hayata geçirilecek olan proje, otoyol, demiryolu, enerji hatları ve fiber optik altyapıyı kapsayacak. ABD yönetimi, koridorun işletmesini Ermenistan yasaları çerçevesinde yürütecek ve araziyi altyapı yatırımları için özel bir şirkete kiralayacak.
ZENGEZUR KORİDORU'NUN ÖNEMİ
ABD’li yetkililer, bu anlaşmayla Amerikalılar’ın yıllık milyarlarca dolarlık yeni bir ticaret ağına dahil olduğunu ve Rusya, İran ve Çin’in ise nüfuz alanları olarak gördükleri bir bölgede güç kaybettiğini belirtti. Zengezur Koridoru, sadece Azerbaycan ile Nahçıvan’ı değil, Türkiye ile Azerbaycan arasındaki kara ulaşımını da doğrudan sağlayacak. Bu sayede Türkiye’den Orta Asya’ya uzanan 'Türk dünyası hattı' kesintisiz hale gelecek ve Asya ile Avrupa arasındaki ticaret yolları kısalarak 'Orta Koridor' olarak bilinen tarihi İpek Yolu’na yeni bir ivme kazandıracak. Uzmanlara göre, Zengezur Koridoru’nun açılması, Güney Kafkasya’yı hem bölgesel hem de küresel lojistikte stratejik bir merkez haline getirebilir.
ULUSLARARASI TEPKİLER
İran, projenin en çok itiraz aldığı taraflardan biri olup, koridora karşı çıktığını ve Ermenistan’a doğrudan kara erişiminin kesilebileceği endişesini dile getirdi. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Eylül 2024’te yaptığı açıklamada, 'Komşu ülkelerimizin sınırlarında herhangi bir değişiklik bizim için kırmızı çizgidir ve tümüyle kabul edilemez' demişti. Rusya ise Batı’nın Güney Kafkasya’daki dengeleri kendi lehine değiştirme çabası olarak gördüğü bu süreci eleştirdi. Rusya Dışişleri Sözcüsü Maria Zaharova, Batı’yı uyarmıştı. Ayrıca tören sırasında Trump, 1992’den beri Azerbaycan’a uygulanan ABD kaynaklı savunma kısıtlamalarının kaldırıldığını duyurdu. Aliyev ve Paşinyan anlaşmadan memnuniyet duyduklarını ifade etti.