Eğitimci Hayat Aras, Türklerin İslamiyet öncesi dönemden beri kullandığı 12 Hayvanlı Takvim’in kültürel, mitolojik ve tarihsel yönlerini ele alıyor.
TAKVİMİN ANLAMI
Aras, takvimin sadece zamanı gösteren bir araç olmanın ötesinde, toplumların evrendeki yerini nasıl algıladığını ve dünyaya bakış açısını yansıtan tarihi bir ayna olduğunu vurguluyor. Zamanı adlandırma ve düzenleme çabası, toplumları bulundukları kültür dairesinin coğrafi, bölgesel ve inanç yapısına uygun takvim sistemleri geliştirmeye yönlendirmiştir. 12 Hayvanlı Takvim, bozkır kültürünün döngüsel zaman anlayışını en iyi yansıtan sistemlerden biridir.
TAKVİMİN TARİHİ KAYNAĞI
Aras, 12 Hayvanlı Takvim’in kaynağının Çinliler, Türkler veya başka bir halk olup olmadığını kesin olarak belirlemenin zor olduğunu, ancak bu takvimin Türk toplulukları tarafından yüzyıllar boyunca aktif bir şekilde kullanıldığını ifade ediyor. Örneğin, Şine Usu Yazıtı’nda domuz, tavuk ve pars yıllarının adlarının geçmesi, takvimin tarihî kullanımını somut bir şekilde doğruluyor.
MODERN DÖNEMDEKİ ROLÜ
İslamiyet sonrası dönemde yeni takvimlerin benimsenmesi, 12 Hayvanlı Takvim’in unutulmasına yol açmış olsa da, bu takvim kültürel yaşamdan tamamen silinmemiştir. Günümüzde Moğolistan, Kazakistan ve Kırgızistan gibi bölgelerde varlığını sürdürmektedir. Ayrıca, bu bölgelerde doğum yılı sorulduğunda, yanıt genellikle doğduğu yılın hayvan adıyla verilmektedir. 2026 yılı, at yılı olarak tanımlanırken, Aras, Türk mitolojisinde atın kutsal bir varlık olduğuna dikkat çekiyor.
