Bağdat ve Erbil arasında uzun süren müzakerelerin ardından 27 Eylül 2025 tarihinde yürürlüğe giren anlaşma ile günlük 190 bin varil bölge petrolü Ceyhan Limanı'na ihraç edilmeye başlandı. Bu kapsamda, 50 bin varil petrol ise Irak Kürt Bölgesel Yönetimi'nin (IKBY) iç ihtiyaçları için ayrıldı.
PETROL İHRACATININ ÖNEMİ
Petrol uzmanları ve analistler, bu gelişmenin ekonomik öngörüleri ve diplomatik ilişkileri yeniden şekillendireceğine dikkat çekiyor. Anlaşmanın, gelecek yıl Irak meclis oturumunda tamamlanması beklenen bütçe yasasının yeniden düzenlenmesinde de etkili olması bekleniyor. Enerji uzmanları, petrol ihracatının yeniden başlamasının bölge ekonomisine önemli katkılar sağlayacağını ve Avrupa'nın enerji güvenliğini güçlendireceğini öngörüyor. Bu durum, Türkiye'nin enerji köprüsü olma rolünü de pekiştiriyor.
YAKLAŞIK YİRMİ YILLIK SORUN ÇÖZÜLDÜ
Enerji uzmanı Dr. Rebin Samed, anlaşmayı önemli bir adım olarak nitelendirerek, petrol ihracatı konusunun geçmişte çok tartışıldığını ancak merkezi hükümetlerle varılan tartışmaların sonuçsuz kaldığını belirtti. Samed, "2014 Şubat'ına kadar bölge, Türkiye'nin desteğiyle petrolü dünya pazarlarına ulaştırabildi. Ancak sonrasında bu tartışma başka bir şekilde yeniden ortaya çıktı ve o dönemde başbakan olan Haydar İbadi, Paris Mahkemesi'nde Bölgesel Yönetim ve Türkiye aleyhine dava açtı. Bu sorun yıllarca devam etti." dedi. Samed, Erbil ile Bağdat arasındaki ilişkilerin inişli çıkışlı bir seyir izlediğini ancak devlet kurumları temelinde bir anlaşmaya varılamadığını ve sorunun yaklaşık yirmi yıl sürdüğünü aktardı. Irak'ın 2025 bütçe görüşmelerinde bir yumuşama görüldüğünü belirten Samed, Irak'ın diğer bölgelerine kıyasla bir varil petrolün maliyetinin farklı olduğunu, Kürdistan Bölgesi için bu maliyetin 16 dolar olarak belirlendiğini ifade etti. Şirketlerin merkezi hükümete bu mali hakların verileceğine dair güven duymadığını söyleyen Samed, "Bu nedenle, yaklaşık dokuz ay sonra şirketler ile merkezi hükümet arasında yeniden müzakereler ve görüşmeler başladı. Gördük ki birkaç kez maaş ödemeleri gecikti veya maaşların gönderilmesi petrolün merkezi hükümete teslim edilmesi şartına bağlandı." ifadelerini kullandı. Samed, Irak anayasasının federal bir devlete işaret ettiğini ve yetkilerin bölgeler ile federal hükümet arasında yeniden dağıtılması gerektiğini vurguladı.
KERKÜK PETROLÜ İLE HEDEF GÜNLÜK YAKLAŞIK BİR MİLYON VARİL İHRACAT
Enerji uzmanı Samed, ABD'nin petrol alıcısı ülkelerden Rus petrolü almamaları yönünde yoğun bir kampanya yürüttüğünü ve Türkiye'nin Rus olmayan petrole yönelmesi için teşvik edildiğini belirtti. Şu anda dünya pazarlarına günlük petrol ihraç edilmeye başlandığını ve önümüzdeki aylarda Kerkük petrolünün de aynı boru hattıyla dünya pazarlarına ulaştırılacağı yönünde bir süreç yaşandığını söyleyen Samed, "Yani, Irak ve Türkiye'nin hedefi, bu boru hattıyla günlük yaklaşık bir milyon varil petrolün dünya pazarlarına gönderilmesidir. Şimdi günlük 190 bin varille ihracat başladı. Eğer bir varil petrolün değeri 65 dolar olursa, bir yılda beş milyar dolar federal hazineye girer." dedi. Samed, Paris Mahkemesi kararları nedeniyle her ay mali sorunlarla karşılaşıldığını ancak bu rakamın bütçe ve maaşların güvence altına alınmasını sağlayacağını ifade etti. Enerji uzmanı Şehriyar Şeyhler de, ABD ve Türkiye tarafından uygulanan iç ve dış baskılar sayesinde bu sorunda bir açılım sağlandığı değerlendirmesinde bulundu. Anlaşmanın, IKBY petrolünün boru hattı aracılığıyla yeniden ihraç edilmesine olanak tanıdığını belirten Şeyhler, "Şimdiye kadar işler olumlu ilerliyor ve umuyoruz ki bu yol devam eder. Bu boru hattı birkaç taraf için önemli. İlk olarak, Bölgesel Yönetim için özel bir öneme sahip çünkü bu, bölgenin petrol ihracatının tek yolu. Ayrıca, Irak'ın Türkiye ile sözleşmelerini yeniden canlandırması ve Ceyhan üzerinden petrol ihracatını tekrar başlatması için önemli." diye konuştu. Şeyhler, anlaşmanın Avrupa ülkelerinin enerji güvenliği için de özel bir öneme sahip olduğunu ve Rusya petrolüne alternatif oluşturabileceğini vurguladı. Anlaşmanın Türkiye'nin enerji köprüsü olma rolünü daha belirgin hale getirebileceğini belirten Şeyhler, IKBY'nin petrol gelirlerinin Irak Petrol Pazarlama Şirketi tarafından ve federal hükümetin denetimi altında harcandığını aktardı. Şeyhler, "Ancak, 2025 Irak bütçesi temel alınırsa, Bölgesel Yönetim'in yıllık payı 14 milyar dolar olacak ve bu, ekonomik açıdan, bütçe ve maaşların sağlanması açısından istikrar getirebilir." dedi. Şirketlere yazılı olarak, ihraç edilen petrol için haklarını alabileceklerine dair güvence verildiğini ifade eden Şeyhler, bu anlaşmanın geçici de olsa önemli bir ilerleme olduğunu ve bölge ile federal hükümet arasındaki önemli sorunlardan birinin çözüldüğünü belirtti. Anlaşmaya göre, IKBY günlük 280 bin varil petrol üretiyor; 50 bin varil iç tüketim için kullanılıyor, 230 bin varil ise SOMO'ya teslim ediliyor. Ancak bu yıl, petrol sahalarına yönelik insansız hava aracı saldırılarının etkisiyle üretim seviyesi düştü ve şu anda SOMO aracılığıyla günlük 190 bin varil Ceyhan Limanı'na ihraç ediliyor.