ABD Uzay Ajansı NASA, 1971 yılındaki Apollo 14 göreviyle Ay'a gönderilen ve daha sonra dünyaya getirilerek çeşitli yerlere dikilen 'Ay ağaçlarının' izini sürüyor. Bu tarihi görevin bir parçası olarak Ay yörüngesinde dolaşan tohumlardan elde edilen ağaçların zamanla kaybolduğu düşünülüyor. NASA, yeni Ay görevleriyle uzaya tekrar ağaç tohumları gönderirken, geçmişte dikilen bu özel ağaçların yerini belirlemek için halktan yardım istiyor.
AY AĞAÇLARININ BİLİMSEL VE SEMBOLİK YOLCULUĞU
Apollo 14 görevi, astronotların Ay yüzeyindeki faaliyetleriyle bilinse de, aynı zamanda Dünya'da uzun vadeli etkileri olacak sıra dışı bir bilimsel deneyi de içeriyordu. Görev öncesinde astronot Stuart Roosa'ya teslim edilen binlerce ağaç tohumu (loblolly çamı, çınar, sweetgum, sekoya ve Douglas köknarı türleri), metal bir kapsül içinde Ay'a gönderildi. Plan, bu tohumların Ay yörüngesinde dolaştıktan sonra Dünya'ya getirilip filizlendirilerek, uzay yolculuğunun ağaçlar üzerindeki etkisinin incelenmesiydi. Ancak Dünya'ya dönüş sırasında yaşanan dezenfeksiyon işlemleri sırasında tohum torbalarının patlaması, deneyin seyrini değiştirdi.
BEKLENMEDİK BAŞARI VE GENİŞ ÇAPLI DAĞITIM
Beklenenin aksine, birçok tohum sağlıklı bir şekilde filizlendi. NASA ve ABD Orman Hizmetleri'nin şaşkınlığıyla yaklaşık 450 fidan başarıyla yetiştirildi. Bu fidelerin bir kısmı, uzaya gitmeyen tohumlarla birlikte dikildi ve 40 yılı aşkın sürede belirgin bir fark gözlemlenmedi. Ağaçların büyük bir bölümü ise 1975-1976 yıllarındaki ABD'nin 200. kuruluş yılı kutlamaları kapsamında eyaletlere ve uygun iklim koşullarına sahip ülkelere hediye edildi. Beyaz Saray'a bir loblolly çamı dikilirken, Brezilya, İsviçre ve Japonya İmparatoru'na da 'Ay ağaçları' armağan edildi.
UNUTULAN MİRAS VE GELECEK NESİLLER
Zamanla unutulan ve herhangi bir özel işaretleme olmadan dikilen birçok Ay ağacının izi kayboldu. 1996'da yapılan bir çalışmada yaklaşık 110 ağaç tespit edildi ve bunların 30'unun kuruduğu belirlendi. NASA, Artemis programı kapsamında bu geleneği canlandırarak 2022'deki Artemis I görevine yeni tohumlar yerleştirdi. Bu yeni tohumlardan yetiştirilen ağaçlar ABD genelinde 236 noktaya dikildi ve öğrencilerin uzay merakını tetikleyerek koruma bilincini artırması hedefleniyor. NASA, kayıp Apollo Ay ağaçlarının izini sürebilmek için hala halktan gelecek bilgilere açık olduğunu belirtiyor.