Bazı video oyunlarının bilişsel yetenekleri geliştirirken, neden diğerlerinin aynı etkiyi göstermediği sorusu, bilim dünyasında merak uyandırmaya devam ediyor. Northeastern Üniversitesi'nden psikoloji profesörü Aaron Seitz, video oyunlarının oyunculara karmaşık becerileri tekrarlı olarak simüle edilmiş ortamlarda deneme fırsatı sunduğunu belirtiyor. Seitz'e göre, geleneksel 'beyin egzersizi' uygulamalarının aksine, popüler video oyunları basit değil, tam tersine çok katmanlı ve sürekli adaptasyon gerektiren yapılar sunuyor.
Hangi Oyunlar Beyne Daha Fazla Fayda Sağlıyor?
Bu görüşü destekleyen Wisconsin–Madison Üniversitesi'nden psikolog C. Shawn Green ve Trinity College Dublin'den Carlos Coronel gibi araştırmacılar, özellikle gerçek zamanlı strateji ve hızlı tempolu aksiyon oyunlarının bilişsel faydalarının daha belirgin olduğunu vurguluyor. Oyunun temposu, karar verme sıklığı ve görsel karmaşıklığı gibi unsurlar, beynin ne kadar 'antrenman' yaptığı üzerinde doğrudan bir etkiye sahip. 2024 yılında NeuroImage dergisinde yayımlanan bir çalışma, deneyimli StarCraft II oyuncularının beyin taramalarını, oyunu hiç oynamamış kişilerle karşılaştırdı. Sürekli kaynak yönetimi, çoklu görev ve zaman baskısı içeren bu strateji oyunu, oyuncuların beyinlerinde görsel dikkat ve yürütücü işlevlerle ilişkili bölgeler arasında daha güçlü bağlantılar oluşturduğu tespit edildi. Araştırmacılar, bu beyinlerin bilgiyi daha 'verimli' işlediğini belirtti.
Faydalar Sadece Uzmanlarla mı Sınırlı?
Bu etkilerin sadece uzun yıllar oyun oynayanlarla sınırlı kalmadığı da araştırmalarla ortaya konuyor. Aynı çalışmada, daha önce hiç StarCraft II oynamamış katılımcıların birkaç hafta içinde toplam yaklaşık 30 saat oyun oynaması bile ölçülebilir değişimlere yol açtı. Bu grubun beyin yaşlanma hızının, daha kurallı ve yavaş tempolu bir kart oyunu olan Hearthstone oynayanlara kıyasla daha yavaşladığı gözlemlendi. Coronel'e göre, fayda uzmanlığa ulaşmadan bile kendini göstermeye başlıyor. Communications Biology'de yayımlanan başka bir deneyde ise, oyun oynamayan yetişkinler üç ay boyunca ya hızlı tempolu bir aksiyon oyunu ya da daha yavaş bir simülasyon oyunu oynadı. Aksiyon oyunu oynayan katılımcılar, oyunla doğrudan ilişkili olmayan görsel algı ve çalışma belleği testlerinde belirgin biçimde daha hızlı gelişim gösterdi. Green'e göre bunun nedeni, beynin doğru zamanda doğru bilgiyi seçmeyi öğrenmesi; 'Neye dikkat edeceğinizi, neyi bastıracağınızı ve her denemede daha fazla bilgi çekmeyi öğreniyorsunuz. Bu da öğrenme hızını artırıyor.' Ancak uzmanlar, hangi oyunların, kimler için ve hangi bilişsel hedefler için en etkili olduğu konusunda daha fazla veriye ihtiyaç duyulduğunu ve sonuçların gerçek hayattaki daha yavaş, karmaşık karar süreçlerine birebir uyarlanamayabileceğini belirtiyor. Genel olarak, oyun oynamanın fiziksel aktivite, sosyal etkileşim ve uyku gibi unsurlarla dengelenmesi gerektiği vurgulanıyor.