Tarih kitaplarında “insanlık tarihinin ilk pandemisi” olarak geçen Justinian Vebası, artık yazılı kayıtların ötesinde bilimsel kanıtlarla doğrulandı. ABD, Hindistan ve Avustralya’dan uluslararası bir araştırma ekibi, Ürdün’ün antik Jerash kentinde gerçekleştirilen bir toplu mezar kazısında, bu korkunç hastalığa neden olan bakteri Yersinia pestis’in genomunu keşfetti.
BİLİMSEL KANITLARLA DOĞRULANDI
M.Ö. 541–750 yılları arasında yaşanan Justinian Vebası, tarihçiler tarafından tarihin en ölümcül pandemilerinden biri olarak kabul ediliyor ve Pathogens dergisine göre 100 milyondan fazla insanın hayatını kaybetmesine yol açmış olabilir. Araştırma ekibi, “Bugüne kadar Justinian Vebası’na dair doğrudan genetik kanıt yoktu. Yüzyıllardır elimizde yalnızca yazılı kaynaklar vardı, ancak bu hastalığın biyolojik kanıtı eksikti” dedi. Justinian Vebası, Batı Avrasya’da kaydedilen ilk bubonik veba pandemisi olarak biliniyor ve 14. yüzyıldaki Kara Ölüm’ün de öncüsü.
TARİHSEL GİZEMLER ÇÖZÜLÜYOR
Tarihçiler yıllardır pandeminin ölümcüllüğünü, sosyal ve ekonomik etkilerini ve hastalığın yayılma yollarını tartışıyor. 2019-2020’de yayımlanan bazı çalışmalar, Justinian Vebası’nın etkisinin abartıldığını ve “önemsiz bir pandemi” olduğunu öne sürmüştü, hatta bir çalışmada, COVID-19 öncesinde veba, “mevsimsel grip benzeri” olarak değerlendirilmişti. Cambridge Üniversitesi’nden tarihçi Profesör Peter Sarris, 2021’de Past & Present dergisinde yayımlanan çalışmasında, bu tür araştırmaların yeni genetik kanıtları görmezden geldiğini, yanıltıcı istatistikler kullandığını ve antik metinleri yanlış yorumladığını belirtiyor. Sarris, “Bazı tarihçiler, hastalık gibi dış etkenlerin insan toplumunun gelişiminde büyük rol oynadığı fikrine hala mesafeli. Bu nedenle ‘veba şüpheciliği’ son yıllarda çokça tartışıldı” diyor. Araştırma, Justinian Vebası’nın sadece tarihsel bir olay değil, insanlık tarihinin seyrini değiştiren ciddi bir sağlık krizinin ilk kanıtı olduğunu ortaya koydu ve bu bulgu, geçmişin gizemlerini çözmede genetik biliminin gücünü gözler önüne serdi.