Küresel ölçekte dijital ödeme alışkanlıklarının hızla yaygınlaşması, nakit paranın geleceğini ekonomi yönetimlerinin önemli bir gündem maddesi haline getirdi. Fransa Merkez Bankası'nın nakit kullanımını 'vatandaşlık hakkı' olarak tanımlaması, dijitalleşme ile finansal kapsayıcılık arasındaki hassas dengeye dair tartışmaları yeniden alevlendirdi.
FRANSA'DA ATM SAYILARI AZALIYOR
Banque de France'ın son verilerine göre, 2024 yılı itibarıyla Fransa genelinde hizmet dışı kalan ATM sayısı 1.500'e ulaştı. Bu durum, ülkedeki toplam ATM sayısını 42 bin 578'e düşürdü. Nakit çekim işlemlerinde bir önceki yıla kıyasla %4,3'lük bir düşüş gözlemlenirken, dikkat çekici bir eğilim de ortaya çıktı: 2014'te ortalama 82 euro olan nakit çekim tutarı, 2024'te 126 euroya yükseldi. Bu artış, nakit kullananların işlemleri daha seyrek ancak daha yüksek meblağlarda gerçekleştirdiğini gösteriyor. Uzmanlar, nakit paranın özellikle internet kesintileri gibi olası teknik aksaklıklarda bir 'güvence' mekanizması görevi gördüğünü ve yaşlı nüfus ile düşük gelirli gruplar için finansal sisteme erişimin temel yolu olduğunu vurguluyor.
TÜRKİYE'DE DURUM FARKLI MI?
Türkiye, ödeme sistemleri altyapısı ve dijital bankacılık adaptasyonu konusunda Avrupa ortalamasının üzerinde bir performans sergiliyor. Bankalararası Kart Merkezi (BKM) verileri, Türkiye'de kartlı ödemelerin toplam ödemeler içindeki payının her geçen yıl arttığını gösteriyor. Özellikle temassız ödeme teknolojisi, pandemi sonrası dönemde kalıcı bir alışkanlık haline geldi. Türkiye'deki tablo, Fransa ile benzerlikler ve farklılıklar barındırıyor. Ülkemizde karekod (QR) ve FAST gibi anlık ödeme sistemleri, küçük ölçekli ödemelerde bile nakit ihtiyacını önemli ölçüde azaltıyor. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) verilerine göre, tedavüldeki banknotların hacmi nominal olarak artsa da, piyasadaki emisyon hacmi ekonomik aktivite ve fiyat seviyelerine bağlı olarak değişkenlik gösteriyor. Fransa'da ATM'ler azalırken, Türkiye'de kamu bankalarının 'ortak ATM' girişimleri ve yaygın şube ağları sayesinde nakde erişim kanalları genişliğini koruyor.
