Türkiye'de sosyal devlet ilkesinin güçlü bir yansıması olarak, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), sigortasız çalışanların dahi iş kazası geçirmesi durumunda ailelerini yalnız bırakmıyor. Başlangıçta sadece bir gün sigortalı gösterildiği düşüncesi yaygın olsa da, SGK'nın 're'sen tescil' işlemiyle işçinin tüm hakları geriye dönük olarak güvence altına alınıyor.
KAZA SONRASI DETAYLI İNCELEME SÜRECİ
Sigortasız bir işçi iş kazası geçirdiğinde, olayın niteliğine göre SGK denetmenleri veya müfettişleri hemen devreye giriyor. Bu süreçte işçinin ne kadar süredir çalıştığı, aldığı ücret, kazanın nasıl meydana geldiği ve kimlerin sorumlu olduğu gibi tüm detaylar titizlikle araştırılıyor. Tanık ifadeleri, işyeri kayıtları, kamera görüntüleri ve diğer beyanlar incelenerek bir rapor hazırlanıyor. Bu rapor, kazanın hukuki olarak tanınmasını ve SGK işlemlerinin başlatılmasını sağlıyor.
ÖLÜM HALİNDE AİLEYE GELİR VE AYRICA CENZE ÖDENEĞİ
İş kazasının ne yazık ki ölümle sonuçlandığı durumlarda SGK, hak sahiplerine hem ölüm geliri hem de belirli şartlar sağlandığında ölüm aylığı bağlıyor. Eğer hak sahipleri hem gelire hem de aylığa aynı anda hak kazanırsa, yüksek olan ödemenin tamamı, düşük olanın ise yarısı aileye aktarılıyor. Buna ek olarak cenaze ödeneği de aileye teslim ediliyor. Sistemin önemli bir diğer özelliği ise SGK'nın yaptığı bu ödemeleri, kusurlu olan işverene veya diğer sorumlulara rücu ederek kamu zararını tazmin etmesi. Böylece hem işçi ve ailesi korunuyor hem de mali yük kusurlu tarafa yükleniyor.
ULUSLARARASI KARŞILAŞTIRMALARDA TÜRKİYE MODELİ ÖNE ÇIKIYOR
Birçok ülkede iş kazası ödemeleri özel sigorta poliçelerine veya işveren birliklerine bağlıyken, Türkiye'nin modeli sigortasız işçiyi dahi sosyal güvenlik kapsamına alarak aileye doğrudan gelir güvencesi sunmasıyla fark yaratıyor. ABD'de işveren poliçe yaptırmazsa işçiler gelir elde edemeyebilirken, İngiltere'de devlet doğrudan gelir bağlamıyor. Türkiye'nin bu yaklaşımı, sosyal devlet ilkesinin güçlü bir uygulaması olarak öne çıkıyor. Kamuoyundaki 'bir gün sigorta' eleştirileri ise teknik işleyişin yanlış anlaşılmasından kaynaklanıyor; re'sen tescil sadece ilk kayıt niteliğinde olup, incelemeler sonrası tüm çalışma süreleri geriye dönük işleniyor. Sonuç olarak SGK'nın sistemi, iş kazası geçiren sigortasız çalışanı dahi koruyarak, aileyi gelir güvencesine kavuşturuyor ve kusurlu işvereni sorumlu tutuyor.
