NASA bilim insanları, emekli InSight uzay aracı verilerini kullanarak Mars'ın iç yapısında önemli bir jeolojik bulgu keşfetti. Yaklaşık dört milyar yıl önceki antik gezegen çarpışmalarından kalan, gezegenin mantosunda derinlere gömülü büyük kaya parçaları tespit edildi.
MARS'IN ERKEN DÖNEMİNE AİT İZLER
Sekiz derin Mars depreminden elde edilen sismik verilere dayanan yeni çalışma, Mars'ın iç kısmında bazıları 4 kilometre genişliğe ulaşan dağınık anomaliler tespit etti. Bu gözlemler, Mars’ın mantosunun, çok sayıda protoplanet çarpışmasının izlerini taşıyan çalkantılı bir erken tarihine dair fiziksel izler barındırdığını gösteriyor. Araştırma, Mars'ın iç yapısının oluşumundan bu yana büyük ölçüde değişmeden kaldığını ve Dünya gibi jeolojik olarak aktif bir gezegende silinmiş olacak özelliklerin korunduğunu ortaya koyuyor.
DÜNYA VE MARS'IN JEOLOJİK FARKLILIKLARI
Dünya’nın, levha tektoniği sayesinde kabuk ve manto malzemesini zamanla geri dönüştüren dinamik bir süreci varken, Mars’ta bu süreç bulunmuyor. Bu nedenle antik oluşumlar bozulmadan kalıyor ve bilim insanlarına gezegenin jeolojik geçmişi hakkında daha net bir tablo sunuyor. 2018'de Mars'a son derece hassas bir sismometre yerleştiren ve 2022'ye kadar faaliyet gösteren InSight görevi, 1300'den fazla Mars depremi kaydetti. Bu sismik sinyaller, araştırmacıların dalga hızlarındaki değişiklikleri ölçerek Mars'ın kabuğunu ve mantosunu haritalandırmasına olanak tanıdı ve Kızıl Gezegen'in iç yapısını benzeri görülmemiş bir netlikle ortaya koydu.
İNSIGHT GÖREVİNİN ÖNEMİ
Bulgular, çarpışmalar ve depremler sırasında yüksek frekanslı sismik sinyallerin Mars mantosunun yaklaşık 1500 kilometre derinliklerine kadar yayılmasıyla elde edildi. Sismik dalgalar, belirli yerel bölgelerden geçerken belirgin şekilde yavaşladı; bu, malzeme yoğunluğu ve bileşimindeki bir değişikliği işaret ediyordu. Imperial College London'dan çalışmanın ortak yazarı Tom Pike, 'Mars'ın erken oluşumunun kayıtlarını taşıyan bir zaman kapsülü olduğunu biliyorduk, ancak InSight ile bu kadar net görebileceğimizi tahmin etmemiştik' dedi. Pike ayrıca, 'Deprem verilerimizde bu yavaşlamaları ilk fark ettiğimizde, bunun Mars kabuğunda gerçekleştiğini düşündük. Ancak daha sonra sismik dalgaların mantodan ne kadar uzak geçtiğini fark ettik. Yüksek frekanslı sinyaller daha fazla gecikiyordu.' şeklinde açıklamada bulundu. Gelişmiş bilgisayar modelleri, araştırma ekibinin bu düzensizliklerin, muhtemelen antik uzay çarpışmalarıyla taşınan yabancı kaya malzemesinin gezegenin yüzeyinin derinliklerine gömülü olduğunu doğrulamasını sağladı. Makalenin baş yazarı Constantinos Charalambous, 'Bir gezegenin içini bu kadar ince detay ve netlikte daha önce hiç görmemiştik. Gördüğümüz şey, antik parçalarla dolu bir manto. Bunların günümüze kadar hayatta kalması, Mars'ın mantosunun milyarlarca yıl boyunca yavaşça evrimleştiğini gösteriyor. Dünya’da bu tür özellikler büyük ölçüde silinmiş olabilirdi.' diye belirtti. InSight görevi 2022'de sona ermiş olsa da, bilim insanları sismik veri setini incelemeye devam ederek daha fazla bilgi elde edecek. Görevin keşifleri, Mars'ın kabuğu, mantosu ve çekirdeği hakkındaki geleneksel anlayışı şimdiden yeniden tanımladı.
